Vinkbox met rood potlood

Trends en Ontwikkelingen

Op deze pagina leest u meer over de trends en ontwikkelingen in de voedingsmiddelenbranche: wat speelt er? Welke risico’s loopt u als ondernemer in deze branche? Welke maatregelen kunt u nemen om die te verlagen?

De markt voor voedingsmiddelenwinkels groeit

Voedingsmiddelenwinkels hebben zwaar te lijden gehad onder de economische crisis. Vooral de markt voor voedingsspeciaalzaken is de laatste jaren flink gekrompen: veel van deze winkels zijn failliet gegaan. Supermarkten vormen het grootste aandeel in deze branche.

Supermarkten: groei

Van alle detailhandelbranches is de supermarktenbranche het minst gevoelig voor veranderingen in de economie; supermarkten hebben dan ook het minste geleden van de lagere koopkracht. Wel hebben supermarkten last van ‘dumpsupermarkten’: de prijzenoorlog woedt heviger dan ooit, wat de winstgevendheid nog verder onder druk zet. In 2014 groeide de omzet van supermarkten met 1,5%, voornamelijk door het hogere prijsniveau (het volume daalde!). Naar verwachting blijven de omzetten van supermarkten doorgroeien en inmiddels is ook een volumestijging waar te nemen.

Voedingsspeciaalzaken: krimp én groei

Accijnsverhogingen hebben tot een krimp bij tabakszaken geleid. Voedingsspeciaalzaken zien hun klanten steeds vaker voor de (goedkopere) supermarkt kiezen, onder meer onder invloed van de vergijzing. Reformwinkels doen het juist beter, door de toegenomen vraag naar duurzaam en biologisch voedsel. Ook het aantal viswinkels, buitenlandse levensmiddelenzaken, ijswinkels en koffie- en theewinkels neemt toe. In 2014 is – voor het eerst sinds 2007 – een lichte groei waarneembaar, die naar verwachting in 2015 zal doorzetten.

Cijfers

Er zijn ongeveer 13.400 voedingsmiddelenwinkels, waarvan 4300 supermarkten. In totaal is er in deze branche in 2014 ongeveer € 39,2 miljard omzet gerealiseerd: € 34,2 miljard door supermarkten en € 5 miljard door speciaalzaken. Het aantal bedrijfsopheffingen stijgt; toch zien jaarlijks ongeveer 1200 ondernemers nieuwe kansen, in met name nichemarkten.

Wet- en regelgeving

De voedingsmiddelenbranche heeft te maken met een groeiend aantal wetten en regels. Hieronder leest u de belangrijkste.

• De Nederlandse Voedsel -en Warenautoriteit (NVWA) legt steeds meer regels op om de voedselveiligheid te vergroten.

• Voedingswinkels moeten op verzoek hun klanten kunnen informeren over de aanwezigheid van allergenen in hun producten.

• Vanaf 13 juni 2014 gelden er nieuwe regels die de consument beter beschermen bij het aankopen van goederen, online én in de winkel.

• Ook bevoorrading is aan meer en meer regels gebonden, vooral in de steden. Iedere gemeente stelt zo haar eigen voorwaarden voor bevoorradingstijden en uitlaatgassen.

• De tabakszaken hebben flink te lijden gehad onder de btw- en accijnsverhogingen.

• De Alliantie Verduurzaming Voedsel heeft zichzelf ten doel gesteld dat in 2020 het voedsel op de Nederlandse markt significant duurzamer wordt geproduceerd en gedistribueerd en dat er dan significant minder voedsel wordt verspild.

• De overheid probeert de druk op het milieu te verlagen door de keuze voor vleesvervangers of biologisch vlees te bevorderen. Ze investeert in onderzoek naar vervangende eiwitten, zoals algen en insecten.

Risico’s

Strengere wet- en regelgeving op het gebied van productie, grondstoffen en dieren- en mensenwelzijn brengt nieuwe en verhoogde risico’s op het gebied van aansprakelijkheid met zich mee. Strengere regels over distributie in steden leiden tot risico’s op het gebied van milieuaansprakelijkheid.

Maatregelen

Breng in kaart welke aansprakelijkheden er zijn (bijvoorbeeld productaansprakelijkheid) en welke preventiemaatregelen u kunt treffen.

Trends

In de voedingsmiddelenbranche zijn een aantal trends waarneembaar:

• Consumenten gaan steeds meer waarde hechten aan duurzame producten: aan het welzijn van arbeiders en dieren en aan het milieu; dat laatste heeft geleid tot de trend om in speciaalzaken de voorrang te verlenen aan lokaal geproduceerde producten. Verpakkingsvrije winkels zijn in opkomst, net als verpakkingen van composteerbaar plastic en plastic gemaakt uit natuurlijke producten (bioplastic). Ook verwachten consumenten van de winkeliers een grotere transparantie over de productiewijze.

• Online verkopen wordt ook in de voedingsmiddelenbranche steeds belangrijker: naar verwachting stijgt het online aandeel voor voedingsmiddelenwinkels de komende jaren naar 15 à 20%.

• Consumenten gebruiken hun smartphones steeds vaker om prijzen te vergelijken, om boodschappenlijstjes te maken en recepten raad te plegen.

• GPS-positionering biedt nieuwe mogelijkheden voor marketing: een klant die op zoek is naar een product, kan direct op zijn telefoon zien waar hij die bij hem in de buurt kan kopen Supermarkten gebruiken wifi om de looppatronen van klanten te analyseren en optimaliseren op basis daarvan de winkelindeling.

• Winkeldiefstal blijft een belangrijk aandachtspunt. De stichting Afrekenen met winkeldieven incasseert bij de dief een schadevergoeding uit naam van de deelnemende winkelier.

• Het omzetaandeel van huismerken is de laatste jaren tot 30% gestegen, maar in 2013 voor het eerst gedaald onder invloed van de hoge promotiedruk op A-merken.

• In supermarkten kunnen klanten steeds vaker zelfscanners gebruiken om boodschappen af te rekenen.

• In steeds meer voedingsspeciaalzaken is het mogelijk te pinnen; minder contant geld in huis is een goed preventiemiddel tegen overvallen.

Risico’s

Nieuwe producten en technologieën leiden tot nieuwe risico’s en mogelijk extra aansprakelijkheidsrisico’s. Veiligheidsrisico’s en cybercriminaliteit nemen toe: vooral winkeldiefstal is een aandachtspunt. De afhankelijkheid van ICT en apparatuur zoals betalingsapparaten en (zelf)scanners leidt bij veel bedrijven tot extra uitgaven om het uitvalrisico te beheersen.

Ook de toename van webwinkelen leidt tot nieuwe risico’s op het gebied van aansprakelijkheid, cybercriminaliteit en inkomen.

Maatregelen

Goed risicomanagement wordt in deze branche steeds belangrijker. Naast heldere en kloppende productinformatie is een adequate aansprakelijkheidsverzekering heel belangrijk. Ook zijn er inmiddels speciale verzekeringen tegen cybercriminaliteit op de markt.

Personeel

Het UWV voorspelt de komende jaren een verdere daling van het aantal zelfstandigen in de detailhandel. De detailhandel leent zich goed voor flexwerken, zeker nu de meeste winkels vaker en langer geopend zijn. De komende jaren worden sociale vaardigheden van werknemers belangrijker en worden ze meer getraind op klantvriendelijkheid). Ook moet personeel meer weten van ICT en nieuwe technologieën.

Winkelpersoneel moet vaak lang staan en dat kan tot fysieke klachten leiden. De publieke WGA- en Ziektewetpremies van het UWV stijgen in 2015 voor enkele branches (zoals bakkerijen en slagers) en zijn dan aanzienlijk hoger dan voor de rest van het bedrijfsleven. Ook de WGA-Flex-premie voor de detailhandel stijgt, net als de WGA-instroom. Het aantal eigenrisicodragers is vorig jaar in de detailhandel met circa 18% afgenomen.

Risico’s

• Personeel in de winkel moet vaak lang staan en dat kan tot fysieke klachten tot gevolg hebben. Die klachten kunnen leiden tot een toename van het ziekteverzuim en in ernstige gevallen zelfs tot arbeidsongeschiktheid.

• De Wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (BeZaVa) kan – zeker met het oog op de toename van het aandeel flexwerkers en stijging van de premies in deze sector – een grote impact hebben op de personeelskosten. De nieuwe wet Werk en zekerheid (WWZ) kan gevolgen hebben voor de inhuur van flexwerkers.

• Voor deze groep – en met name voor de zzp’ers – is het risico op verlies van inkomen bij arbeidsongeschiktheid en het risico op een pensioengat groot. Wel is er voor de detailhandel, het levensmiddelenbedrijf, het bakkersbedrijf en het slagersbedrijf een verplicht bedrijfstakpensioenfonds.

Maatregelen

• Preventie, verzuimbegeleiding, re-integratie en goede inkomensverzekeringen zijn in de supermarktbranche steeds belangrijker.

• U bent als ondernemer met personeel wettelijk verplicht om een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) uit te voeren. Dat geeft u een goed beeld van aandachtpunten op het gebied van werknemersveiligheid.

• Laat u zich verder goed adviseren over de mogelijkheden van eigenrisicodragerschap voor de Ziektewet-flex en WGA.

• Meer informatie over de gevolgen van de nieuwe Wet werk en zekerheid (WWZ) voor de inhuur van flexwerkers vindt u in de wiki’s over Personeel.