Hoe voorkomt u een breuk in de supply chain?

De keten van leveranciers die ervoor zorgen dat u uw grondstoffen op tijd krijgt, is soms complexer en langer dan u denkt. Die toeleveringsketen (of supply chain) kan door allerlei denkbare oorzaken verbroken worden: door een militaire coup in een Afrikaans land, tegenvallende oogsten in Marokko of een besmetting onderweg. Maar ook door een communicatiestoring kan er ergens in de keten iets misgaan. En dan zit u met de (on)gebakken peren, want u kunt niet op tijd leveren aan uw afnemers. Nadia Menkveld, sectoreconoom bij ABN AMRO Bank, legt uit welke risico’s u loopt en hoe u die kunt verkleinen.

Onvoorspelbaarheid

Risico’s voor de supply chain zijn niet eenvoudig te managen, omdat ze doorgaans heel onvoorspelbaar zijn. Nadia: ‘Het weer is bijvoorbeeld een belangrijke afhankelijkheid voor de beschikbaarheid van je grondstoffen, omdat door droogte of te veel neerslag oogsten kunnen mislukken. Als je spullen uit Nederland komen, is dat risico kleiner, omdat hier veel groente en fruit in kassen wordt geteeld. Daarnaast is de geopolitiek is een belangrijke factor. Als er bijvoorbeeld in Ivoorkust een coup wordt gepleegd, kan dat de uitvoer van cacao bemoeilijken. Beide zaken zijn nauwelijks te voorspellen. Verder is inzicht in de keten belangrijk. Hoe langer de keten, hoe groter het risico dat daar een zwakke schakel tussen zit. Bovendien, als je meer inzicht krijgt in de keten, betekent dat kortere communicatielijnen, dus sneller kunnen schakelen.’

Welke risico’s zijn er voor de supply chain?

Maar laten we eerst eens kijken welke risico’s er zijn voor de internationale toeleveringsketen. Nadia: ‘Er zijn verschillende risico’s die de toevoer (beschikbaarheid) of kwaliteit van grondstof kunnen beïnvloeden. De belangrijkste zijn:

  • Politiek: een instabiele politieke situatie kan tot import- of uitvoerproblemen leiden.
  • Voedselveiligheid: een gebrekkige kwaliteitscontrole geeft minder zicht op voedselveiligheid en een hogere kans op besmetting.
  • Prijzen: door wereldwijde markten ben je afhankelijk van heel veel factoren die niet te beïnvloeden zijn.
  • Het weer: door droogte of te veel neerslag kunnen oogsten mislukken.
  • Duurzaamheidseisen: de steeds hogere eisen die de consument stelt aan hoe en waar grondstoffen worden verbouwd, beperken de producent in zijn keuzes en vragen om aanvullende investeringen, vooral op het gebied van transparantie.’

Hieronder gaat Nadia dieper in op de afzonderlijke risico’s.

Politieke ketenrisico’s

‘Een goed voorbeeld is de handelsoorlog tussen China en de VS. Omdat de VS Chinese producten weert, is China een importheffing op Amerikaanse soja gaan heffen. De VS konden daardoor een groot deel van hun soja niet meer kwijt in China. Nederland haalt normaliter zijn soja uit Brazilië. Maar omdat China door de importheffing nu ook was aangewezen op Braziliaanse soja, werd Braziliaanse soja heel duur voor Nederlandse verwerkers. Nederland moest daardoor uitwijken naar de VS. Dat heeft dan weer consequenties voor de inrichting van de supply chain.

Risico’s voor voedselveiligheid

Als je van derde partijen afhankelijk bent voor de kwaliteitscontroles, maakt dat het lastiger om de voedselveiligheid te garanderen. Neem nu rundvlees. Veel rundvlees in Nederland werd geïmporteerd uit Brazilië. Een aantal jaar gelden bleek uit onderzoek door de federale politie van Brazilië dat corrupte vleeskeurders valse kwaliteitsverklaringen uitgaven voor bedorven vlees. Zo kon het gebeuren dat bedorven vlees toch de grens over kwam. Dan heb je als verwerker een probleem: waar moet je dan je rund vandaan halen? Een goed kwaliteitssysteem is belangrijk; weten waar je grondstoffen vandaan komen, is daar een belangrijk onderdeel van. En als je leveranciers in de buurt zitten, kun je er zelf een keer gaan kijken. Zorg in ieder geval dat je weet wie er aansprakelijk is als er iets misgaat en dat er goede kwaliteitscontroles plaatsvinden.’

Meer over het besmettingsrisico leest u in het artikel Hoe bereidt u zich voor op een productrecall?

Prijstechnische risico’s

Ook dit risico kan ik het beste met een voorbeeld verduidelijken. Suiker wordt in Nederland gemaakt van suikerbieten. In Nederland kunnen we heel efficiënt produceren, dus het toeleveringsrisico van Nederlandse leveranciers is lager dan dat van buitenlandse. Maar suiker is een wereldmarkt, met India als grootste suikerproducent. Dus als India een tegenvallende oogst heeft, dan is er minder aanbod. In dat geval kan de Nederlandse boer meer krijgen op de exportmarkt dan binnen Nederland. Dan stijgt de prijs van suiker, ook voor Nederlandse afnemers. Gelukkig hebben de meeste suikerverwerkers een leverancierscontract die de toelevering garandeert. Het is daarom heel belangrijk om goede afspraken te maken en die duidelijk vast te leggen. Een ander voorbeeld is de prijs van varkensvlees, die nu een stuk hoger ligt door de varkensgriep in China. Of de aardappelen die duurder zijn door de droge zomer in Nederland.

En hoe zit het met de brexit?

Ketenrisico’s zijn dus lastig te voorspellen. De brexit zit er bijvoorbeeld al jaren aan te komen, maar het blijft lastig om je erop voor te bereiden. We weten namelijk nog steeds niet hoe de brexit eruit komt te zien en wat de gevolgen gaan zijn. Komt er een soft brexit met goede regelingen of komt er een hard brexit, met hoge importtarieven? Of komt er een tussenvorm? Je moet je met verschillende scenario’s in het achterhoofd voorbereiden.

Brexitrisico’s

Voor importeurs geldt: als je niet veel uit het Verenigd Koninkrijk haalt en je kunt het elders halen, dan heb je eigenlijk geen probleem. De brexit vormt vooral een groot risico voor verwerkers die afhankelijk zijn van grondstoffen uit het VK. Daarnaast exporteert de foodsector heel veel naar het VK: maar liefst 10 procent. Veel komkommers die in het VK worden gegeten komen uit Nederland. Als er een harde brexit komt, kan dat tot lange rijen voor de douane leiden. We weten nu al dat er niet genoeg douanepersoneel is. Dat betekent dat bederfelijke spullen straks lang staan te wachten voor de grens. Sommige verwerkers zijn nu al aan het hamsteren, maar het moet nog blijken of dat zinvol is.

Op de website van Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit: staat een Brexit Impact Scan. Die biedt inzicht in welke brexitrisico’s u per branche loopt.

Duurzaamheidseisen

Steeds meer afnemers vragen om inzicht in het productieproces: wat is de voedingswaarde van dit product? Hoe gezond is het? Krijgen de telers een eerlijk loon? Hoeveel CO2-uitstoot veroorzaakt productie en transport? Er is dan ook steeds meer informatie beschikbaar voor consumenten. In 2018 hebben Albert Heijn en producent Refresco de productieketen van het eigen merk sinaasappelsap van Albert Heijn inzichtelijk gemaakt. Dat hebben ze gedaan met blockchaintechnologie: dus met gedeelde databases. Consumenten konden via een QR-code op de verpakking zien welke route de fles met sap aflegt tot in het schap. Deze ontwikkeling betekent voor producenten dat ze niet alleen moeten zorgen voor een transparantere keten, maar ook dat zij maatregelen moeten nemen op het gebied van duurzaamheid. Dat kan in de praktijk betekenen dat ze voor andere leveranciers moeten kiezen.

Hoe voorkom je ondergang van je bedrijf door ketenbreuk?

Een heel belangrijke maatregel die je kunt nemen, is goede afspraken maken; over de controle van voedselveiligheid bijvoorbeeld. Lees vooral ook wat er in het contract met de leverancier staat over leververplichtingen. Daarnaast geldt: hoe dichter bij huis, hoe kleiner de afhankelijkheid en hoe lager de risico’s. Als je tomaten of sla uit Marokko of Spanje haalt, is de weersafhankelijkheid groter en dus ook het risico op een mislukte oogst.

Het is goed om je als ondernemer bewust te zijn van de risico’s die er in de keten zijn om hierop te kunnen anticiperen. Sommige risico’s kun je afdekken met een verzekering, zoals aansprakelijkheid, andere kun je spreiden. Zorg bijvoorbeeld dat je niet afhankelijk bent van maar één leverancier. En dan is er ook nog de optie om risico’s zelf te dragen. Daarvoor moet je dan wel voldoende reserves opbouwen.’